Sarajevska regija u periodu P.N.E.

 
Neolitska Butmirska kulturaArheolo歬a istra瀒vanja u sarajevskom kraju, u rasponu od jednog vijeka uprkos izvjesnoj nesistemati鑞osti, te oskudnim tehni鑛im i finansijskim sredstvima, koja su istra瀒va鑙ma bila na raspolaganju, nedvosmisleno potvr饀ju kontinuitet 鑟vjekovog prisustva na prostoru dana歯jeg Sarajeva i njegove okolice. Ova se tvrdnja, kada je o pretistoriji rije odnosi na neolitski period i mlada razdoblja. Do danas nije prona餰n niti jedan relevantan ljudski trag iz starijeg kamenog doba u Sarajevu i oko njega. Paleolit je predstavljen tek kostima pe鎖nskog medvjeda (ursus spelaeus), koje su otkrivene u Marinovoj pe鎖ni, u kanjonu rje鑙ce Miljacke. Naravno, kada se imaju na umu kvalitet i obim arheolo歬ih istra瀒vanja tokom proteklih stotinu i vi歟 godina, te razli鑙te te歬o鎒 vezane uz taj rad, jasno je da pitanje postojanja paleolitskih stanovnika Sarajeva ostaje otvorenim. Na temelju prou鑑vanja paleolitskih nalaza sa teritorije cijele Bosne i Hercegovine, mogu鎒 je pretpostaviti da eventualni Sarajlija iz najranijeg doba, pripada kulturi ozna鑕noj u nauci kao mousterien, kulturi koju je razvio neandertalski 鑟vjek.

Keramika iz ButmiraKada su austrougarske vlasti 1893. godine zapo鑕le gradnju zgrade Poljoprivredne 歬ole u mjestu Butmir u Sarajevskom polju, otkriveno je naselje neolitskih ljudi. Iskopavanje na lokalitetu Butmir trajalo je od 1893. do 1896. godine. Najve鎒 zasluge za uspjeh ovog poduhvata, pripadaju Franji Fijali i Vaclavu Radimskom. Butmir, smje歵en na obalama rijeke 巈ljeznice, bogate naplavljenim kamenom-kremenom podesnim za izradu oru瀓a i oru餫, u potpunosti je odgovarao neolitskom 鑟vjeku. Stanovnik Butmira gradio je u prvo vrijeme zemunice, a potom i nadzemne ku鎒, bavio se poljoprivredom, sto鑑rstvom i lovom. Najva瀗ija zna鑑jka ovog nalazi歵a jesu izvanredne kerami鑛e izra餰vine. Spiralni ornamentalni ukrasi na butmirskoj keramici i na prona餰ne sedamdeset i dvije ljudske i 瀒votinjske figurine, ukazuju na povezanost Butmira i drugih evropskih neolitskih grupa. Neki detalji pomenutih ukrasa (poput "C" motiva na keramici) govore o mogu鎜j vezi butmirske keramike i plastike, sa Kritom, odnosno sa kritsko-mikenskom kulturom, ali preovla饀je mi歭jenje da je rije o specifi鑞oj butmirskoj kulturi. Upravo je po ornamentalnim ukrasima Butmir u歛o u arheolo歬u literaturu i privukao pa瀗ju svjetskih arheologa. Tome je, nema sumnje, doprinio i Me饀narodni kongres arheologa i antropologa odr瀉n u Sarajevu od 15. do 21. augusta 1894. godine.

Keramika iz ButmiraUzev歩 u obzir sve okolnosti, mogu鎒 je kazati da je butmirska kultura rezultat djelovanja, mediteranskih, jadranskih i podunavskih utjecaja na autohtonu osnovu. Na jugoisto鑞oj periferiji Sarajeva, na padinama Trebevi鎍, izme饀 1887. i 1894. godine, arheolog Franjo Fijala, istra瀒vao je prethistorijske naseobine Zlati歵e, Soukbunar i Debelo brdo. Ovaj prostor koji je prakti鑞o dio dana歯jeg Sarajeva nastanjen je na prijelazu iz mla餰g kamenog doba u bronzano doba i to je jedini dio Sarajeva na kojem je o鑥van kontinuitet 瀒vljenja, od naseljavanja do danas. Zarad klizanja zemlji歵a i kasnijih gradnji, kulturni slojevi na lokalitetima Zlati歵e, Soukbunar i Debelo brdo, ispremje歵ani su, pa nisu bila mogu鎍 sistematska istra瀒vanja i izvo餰nje pouzdanih stratigrafijskih zaklju鑑ka.

Periodizacija je, na temelju tipolo歬e analize, izvedena samo za kerami鑛e, kamene i metalne nalaze. Tom analizom je ustanovljeno smjenjivanje etni鑛ih grupa u sarajevskom kraju - od nosilaca slavonske i panonske kulture preko Ilira i Rimljana do Slavena. Ostala va瀗ija prethistorijska naselja u ovom kontekstu jesu: Gradina ponad Bistrika, Fortica na Ravnim Bakjama, Obho餫 i Nahorevo.

Neolitska plastika iz ButmiraPo鑕tkom metalnog doba, naselje u Sarajevskom polju uz rijeku 巈ljeznicu na lokalitetu Butmir, napu歵eno je, a na bre瀠ljcima koji okru瀠ju taj prostor, pojavljuju se naselja poznata kao "gradine". Najpoznatija naseobina tog tipa je Gradac kod Kotorca, kojeg pominje, kasnije i Konstantin Porfirogenet, u 鑥venom djelu, naj鑕氭e pominjanom na Zapadu pod naslovom: "De administrando imperio ...". U to vrijeme, kada po鑙nje tzv. hal歵atski period, stare stanovnike Sarajevskog kraja, potisnuli su Iliri. Njihove gradine: zauzimale su dominantne ta鑛e oko Sarajevskog polja i doline Miljacke. Za Ilire su karakteristi鑞e grobne "gromile", koje su otkrivene na lokalitetima: Mo鑙la, Veliki i Mali Orlovac. Najva瀗ija ilirska gradina bila je Debelo brdo. U tzv. latenskom periodu, stanovnici Sarajeva pripadaju plemenu Desidijata. Iliri su poznavanjem proizvodnje i obrade metala, te dru歵venom organizacijom, nadma歩vali prija歯je stanovnike sarajevskog podru鑚a. O relativno visokom stupnju ekonomskog i kulturnog razvoja Ilira, svjedo鑕 brojni nalazi keramike, oru瀓a i oru餫, a posebice izvanredno izra餰nog nakita.


Svi podatci na stranici su uz dozvolu preneseni sa Sarajevo.ba

RajvoSa.com 2000 - 2015 Deki